السيد موسى الشبيري الزنجاني

2133

كتاب النكاح ( فارسى )

المغراء در دو روايت بعدى به جهت اعتماد بر سند قبل حذف شده بود ، در نتيجه با عدم توجه به تعليق اين اسناد و افزودن نام احمد بن محمد بن عيسى به آغاز آنها در كتاب تهذيب ، سند منقطع گرديده است . حال براى يافتن واسطهء محذوفه در اين اسناد بايد كسانى را يافت كه هم واسطه بين احمد بن محمد بن عيسى و اسحاق بن جرير و هم واسطهء بين احمد بن محمد عيسى و ابى المغراء مىباشند . اين واسطه مشترك تنها على بن الحكم و حسن بن محبوب مىباشند « 1 » كه هر دو امامى و ثقه و جليل القدر مىباشند ، بنابراين اين روايت از جهت سندى اشكال ندارد . ج ) بحث از لزوم استبراء و عدم لزوم آن : 1 ) كلام مرحوم آقاى حكيم و بررسى آن : مرحوم آقاى حكيم فرموده‌اند كه مشهور به روايات لزوم استبراء فتوا نداده‌اند

--> ( 1 ) ( توضيح بيشتر ) حسن بن محبوب واسطه بين احمد بن محمد بن عيسى و اسحاق بن جرير ، در طريق شيخ طوسى به اصل اسحاق بن جرير در فهرست مىباشد . ( ص 39 ، رقم 53 ، تحقيق مرحوم آقاى سيد عبد العزيز طباطبائى ) و نيز در كافى 5 : 536 / 3 ، 7 : 204 / 1 ( كه در علل 2 : 538 / 3 با تصحيف جرير به حريز و نيز در تهذيب 10 : 61 / 220 ) بين اين دو واسطه شده است ، و احتمال واسطه شدن وى در سند مورد بحث بسيار زياد است ، چون حسن بن محبوب روايتى از اسحاق بن جرير در بحث تزويج فاجره نقل كرده كه موضوع آن بسيار به روايت ديگر اسحاق بن جرير نزديك است و بعيد نيست كه روايتى كه به اعتماد آن در روايت مورد بحث ما تعليق رخ داده همين روايت اسحاق بن جرير باشد ( ر . ك ، تهذيب ، : 485 / 1949 ) ، حسن بن محبوب در همين كتاب نكاح تهذيب ، : 374 / 1512 بين احمد بن محمد بن عيسى و ابى المغراء واسطه شده است كه احتمال توسط ابن محبوب را در روايات مورد بحث تأييد مىكند . به هر حال عثمان بن عيسى كه در نقل برخى نسخ تهذيب در بين احمد بن محمد و اسحاق بن جرير واسطه شده ، در هيچ جاى ديگر بين اين دو واسطه نشده ، همچنان كه بين احمد بن محمد بن عيسى و ابى المغراء هم در جايى واسطه نشده است و به نظر ميرسد كه حاشيه‌اى بوده است كه داخل متن شده است ، برخى از مطالعه كنندگان تهذيب در حاشيه احمد بن محمد بن عيسى ، نوشته بوده ، عثمان بن عيسى فى ، كلمه « فى » كه رمز كافى است به « خ » بسيار شبيه بوده و با هم مشتبه مىشوند بنابراين گمان رفته كه اين عبارت افزوده برخى نسخ است ، در نتيجه در متن درج شده است ، همچنان كه استاد « مدّ ظلّه » نظير آن را در آغاز همين جلسه مطرح فرمودند ، جالب اينجاست كه اين عبارت « عن عثمان بن عيسى » در نقل وافى در دو روايت بعدى و نه در اين روايت افزوده شده كه آن هم به جهت ادراج نسخه بدل در متن آن هم در غير موضع صحيح مىباشد ( رجوع كنيد به وافى 21 : 132 / 20921 و 139 / 20936 و نيز : 138 / 20933 ) .